ZUNZUNSTARTUPS
Startup, đặc biệt là ở giai đoạn sớm, gần như luôn vận hành trong trạng thái thiếu — thiếu vốn, thiếu người, thiếu cả thời gian để thử sai. Trong bối cảnh đó, những bài toán kiểu “Con gà – Quả trứng” xuất hiện gần như mỗi ngày. Chính những vòng lặp này dễ khiến startup rơi vào trạng thái bị “bó tay, bó chân”, khi mọi hướng đi dường như đều bị chặn lại. Nhưng qua quá trình làm nghề đầu tư khởi nghiệp và quan sát nhiều nhà sáng lập khác nhau, tôi dần nhận ra rằng cái khó tự thân nó không quyết định việc startup sẽ dừng lại hay bứt phá. Điều tạo ra khác biệt thực sự nằm ở cách nhà sáng lập phản ứng với cái khó đó.
Có những nhà sáng lập mà tôi luôn đặc biệt ấn tượng, không phải vì họ không gặp khó khăn, mà vì họ có một cách rất khác để đối diện với nó. Thay vì né tránh, họ thực sự “enjoy” hành trình giải bài toán khó, bởi họ tin rằng chính những bài toán khó mới là nơi buộc mình phải suy nghĩ khác đi, sáng tạo hơn và trưởng thành nhanh hơn. Ở họ luôn hiện hữu một nguồn năng lượng tích cực, một sự quyết đoán rất rõ ràng và một tinh thần hành động liên tục để từng bước khai mở con đường cho chính mình.
Tôi nhớ đến câu chuyện của BuyMed như một ví dụ rất điển hình. Trong giai đoạn đầu, họ phải đối diện với một bài toán vận hành cực kỳ phức tạp: quản lý hàng triệu sản phẩm thuốc nhỏ lẻ trong kho, đảm bảo không thất thoát, không nhầm lẫn và giao đúng sản phẩm tới tay khách hàng. Đây là một bài toán không chỉ khó về mặt kỹ thuật mà còn mang tính sống còn đối với mô hình kinh doanh của họ. Tuy nhiên, trên thị trường thời điểm đó lại không tồn tại một giải pháp nào thực sự phù hợp với nhu cầu này — vừa đủ linh hoạt, vừa phù hợp với nguồn lực của một startup còn rất hạn chế. Trong hoàn cảnh vốn đã khan hiếm và cần ưu tiên cho hàng hóa, nếu lựa chọn theo cách an toàn, có lẽ nhiều người sẽ chấp nhận “bó tay” và chờ đợi một giải pháp tốt hơn xuất hiện. Nhưng họ đã không làm vậy. Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc kiểm soát vận hành kho, họ chủ động tự xây dựng một hệ thống QR “cây nhà lá vườn” để theo dõi từng sản phẩm. Giải pháp đó có thể chưa hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng nó đủ để vận hành, đủ để tiến lên, và quan trọng hơn hết — nó được tạo ra từ tinh thần không chấp nhận đứng yên trước cái khó.
Ở chiều ngược lại, tôi cũng từng gặp không ít nhà sáng lập rơi vào trạng thái bị chính cái khó “bó” lại. Điều đáng nói là họ không thiếu năng lực, cũng không thiếu hiểu biết, nhưng họ lại tự giới hạn mình trong một khung tư duy quá thận trọng. Trước mỗi quyết định, họ dành rất nhiều thời gian để phân tích, cân nhắc, lo lắng về rủi ro và chờ đợi một điều kiện “đủ tốt” để bắt đầu. Họ có xu hướng tìm lý do để trì hoãn hành động hơn là tìm cách để thử nghiệm. Trước một cơ hội hay một đề xuất, câu hỏi đầu tiên thường là “liệu điều này có thể không hiệu quả không?”, thay vì “mình có thể thử nó như thế nào với chi phí thấp nhất?”. Và cứ như vậy, thời gian trôi qua, vấn đề vẫn còn đó, trong khi nguồn lực dần cạn kiệt. Đến một thời điểm nào đó, cái khó không chỉ “bó” cái khôn, mà còn vô tình “bó” luôn cả cơ hội tồn tại của chính startup.
Từ những quan sát thực tế, tôi thấy những startup có thể “ló” ra giải pháp thường tuân theo một vài nguyên tắc quan trọng dưới đây:
Xem khó khăn là chất xúc tác cho sự sáng tạo, không phải rào cản: Liên tục sáng tạo đi tìm câu trả lời cho câu hỏi “mình làm được gì với những gì đang có?”
Ưu tiên hành động hơn là sự hoàn hảo: Ở giai đoạn sớm, startup là hành trình của sự liên tục điều chỉnh.
Thiết kế thử nghiệm với chi phí thấp: Không né rủi ro — mà kiểm soát rủi ro bằng cách thử nhỏ, thử nhanh, học nhanh.
Không để nỗi sợ sai làm tê liệt hành động: Sai không phải là vấn đề. Không hành động mới là rủi ro lớn nhất.
Duy trì Consistency & Discipline trong thực thi: Không phải một lần “bùng nổ”, mà là nhiều lần thử nghiệm nhỏ tích lũy lại tạo ra breakthrough.
Tôi luôn có một niềm tin rằng: “Where there is a will, there is a way”. Will —Ý chí . Khi một nhà sáng lập thực sự có mong muốn đủ mạnh mẽ, họ sẽ buộc mình phải tìm ra cách. Họ chấp nhận những giải pháp chưa hoàn hảo, chấp nhận làm rồi sửa, chấp nhận va vấp để tiến lên. Ngược lại, khi động lực chưa đủ lớn, họ sẽ dễ dàng tìm thấy những “cớ” hợp lý để trì hoãn, để chờ đợi và để không phải hành động ngay lúc này. Với startup, luôn bị đặt trong một môi trường mà mọi thứ đều thiếu và mọi thứ đều khó, thì chính ý chí và mức độ cam kết của nhà sáng lập sẽ quyết định liệu cái khó đó sẽ “ló” ra giải pháp, hay “bó” lại mọi cơ hội. Bởi lẽ, cái khó không tự nhiên “ló” cái khôn. Nó chỉ “ló” khi có một người đủ quyết tâm để buộc nó phải ló ra. Và ngược lại, cái khó cũng không tự nhiên “bó” cái khôn — nó chỉ làm vậy khi người đứng trước nó chọn dừng lại.
Trên đây là một vài suy nghĩ, chiêm nghiệm của tôi về điều quan trọng thực sự làm nên sự khác biệt giữa một startup có thể bứt phá, khiến cái khó “ló” ra cái khôn, và một startup không thể làm vậy, khi để cái khó “bó” mất cơ hội tồn tại và phát triển của mình. Sau tất cả, tôi tin rằng:
Cái khó không phải là thứ quyết định số phận của startup. Điều quyết định là người đứng trước cái khó đó —họ chọn tìm cách, hay chọn tìm cớ. Nếu thực sự muốn, các nhà sáng lập sẽ tìm ra cách. Còn nếu chưa đủ muốn, họ sẽ luôn tìm được lý do để trì hoãn. Trong thế giới startup — nơi mọi thứ đều thiếu và mọi thứ đều khó —lựa chọn đó chính là ranh giới giữa tồn tại và biến mất. Hy vọng đây sẽ là những chia sẻ có ý nghĩa cổ vũ, động viên các nhà sáng lập, những người đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức tại startup của mình. Yeah, hãy Keep Fighting để tiến về phía trước nhé, các nhà sáng lập ơi!!!