top of page

Trí có thể "mượn" được, nhưng Chí thì không: Suy nghĩ về nguồn lực duy nhất mà nhà sáng lập phải tự mình mang theo

16/10/26

Trong nghề đầu tư, một câu hỏi tôi phải trả lời nhiều nhất, không phải là "doanh nghiệp này hiện có gì", mà là "người này sẽ đi được bao xa". Và sau khá nhiều cuộc gặp với các nhà sáng lập, tôi nhận ra hai câu hỏi đó cho ra những kết luận rất khác nhau. Có những founder bước vào phòng họp với một hồ sơ gần như hoàn hảo: bằng cấp tốt, kinh nghiệm dày, sản phẩm đã có khách hàng, đội ngũ đã đủ người. Cũng có những founder bước vào với rất ít thứ trong tay, ngoài một vấn đề họ hiểu sâu hơn bất kỳ ai khác trong ngành và một quyết tâm rất khó lý giải. Ba năm sau nhìn lại, không phải lúc nào nhóm thứ nhất cũng là nhóm đi xa hơn.


Tôi nghĩ lý do nằm ở một đặc điểm rất căn bản của khởi nghiệp mà chúng ta hay quên: khởi nghiệp vốn dĩ là một hành trình "mượn lực". Vốn mượn từ nhà đầu tư. Năng lực mượn từ đội ngũ. Kinh nghiệm mượn từ những người đi trước. Cơ hội mượn từ đối tác. Và quan trọng nhất, niềm tin mượn từ khách hàng, những người đồng ý trả tiền cho một sản phẩm chưa hoàn thiện của một công ty chưa ai biết tên. Không một startup nào bắt đầu với đủ nguồn lực cho tham vọng của nó. Nếu đủ rồi thì đó không còn là startup nữa.


Khi nhìn như vậy thì điều đáng quan tâm không còn là founder bắt đầu với bao nhiêu, mà là họ có khả năng huy động thêm bao nhiêu nguồn lực trên đường đi. Nguồn lực của một nhà sáng lập, nói cách khác, không phải là một con số tĩnh tại thời điểm khởi sự, mà là một dòng chảy được tạo ra liên tục trong suốt hành trình. Và trong tất cả những thứ có thể huy động được ấy, theo tôi có đúng một thứ founder không thể đi vay từ bất kỳ ai.


Trí thì hoàn toàn có thể mượn


Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất mà tôi gặp ở các nhà sáng lập giai đoạn đầu là họ nghĩ mình phải giỏi mọi thứ mới đủ tư cách khởi nghiệp. Phải vừa hiểu sản phẩm, vừa biết bán hàng, vừa nắm tài chính, vừa tuyển được người, vừa gọi được vốn. Và vì không ai giỏi được từng ấy thứ cùng lúc, nên nhiều người hoặc trì hoãn mãi không bắt đầu, hoặc cố ôm hết mọi việc rồi kiệt sức ở năm thứ hai.


Nhưng Trí là thứ hoàn toàn có thể mượn. Founder có thể mượn Trí từ một co-founder bù đắp đúng phần mình yếu, từ đội ngũ giỏi hơn mình trong từng chuyên môn hẹp, từ nhà đầu tư đã nhìn thấy mô hình này thất bại ở năm thị trường khác, từ những chuyên gia, mentor sẵn sàng dành cho mình vài giờ, và ngày nay là từ cả AI cho những phần việc mà trước đây phải thuê cả một đội.


Có điều, "mượn Trí" không phải là một hành động thụ động. Nó đòi hỏi hai năng lực mà bản thân chúng cũng chính là một phần của Trí.


Năng lực thứ nhất là biết mình thiếu gì. Nghe thì đơn giản, nhưng đây lại là chỗ tôi thấy nhiều founder vướng nhất. Một người không thừa nhận được điểm yếu của mình thì vĩnh viễn không thể bù đắp nó, bởi họ thậm chí còn chưa đặt ra bài toán. Trong các buổi due diligence (thẩm định đầu tư), một trong những tín hiệu tích cực nhất với tôi không phải là founder trả lời trôi chảy mọi câu hỏi, mà là khoảnh khắc họ nói "phần này tôi chưa đủ hiểu, tôi đang tìm người giúp". Câu đó cho thấy họ nhìn doanh nghiệp của mình một cách thành thật, và sự thành thật đó là điều kiện tiên quyết để mọi thứ khác có thể được sửa.


Năng lực thứ hai là thuyết phục được người giỏi hơn mình đồng hành. Biết mình thiếu một CTO (giám đốc công nghệ) là một chuyện, khiến một CTO giỏi chấp nhận rời công việc ổn định để về với mình lại là chuyện hoàn toàn khác. Và điều thú vị là, thứ thuyết phục được những người như vậy thường không phải là mức lương hay tỷ lệ cổ phần, mà là một thứ khác hẳn, điều tôi muốn nói tới ở phần tiếp theo.


Chí thì không mượn được, nó phải có sẵn trong mỗi nhà sáng lập


Người khác có thể cho founder vốn, cho năng lực, cho kinh nghiệm, cho cả một phương án hành động rất cụ thể. Nhưng không ai có thể thay founder mang tầm nhìn và quyết tâm đi tới cùng.


Tôi nói điều này với tư cách một nhà đầu tư, và tôi nghĩ nên nói thẳng về giới hạn của chính vai trò mình. Là nhà đầu tư, tôi có thể mở network (mạng lưới quan hệ), giới thiệu ứng viên, ngồi cùng founder trong những phiên họp hội đồng quản trị khó khăn, hỗ trợ cấu trúc một vòng gọi vốn trong giai đoạn thị trường xấu. Nhưng có một việc tôi hoàn toàn không làm được: tôi không thể khao khát điều đó thay cho họ. Đến sáng thứ Hai, khi một khách hàng lớn rời đi, khi một co-founder xin dừng lại, khi vòng gọi vốn kéo dài thêm sáu tháng và runway (thời gian doanh nghiệp còn đủ tiền hoạt động) chỉ còn đếm bằng tuần, người phải tự đứng dậy và quyết định đi tiếp vẫn chỉ là founder.


Cũng vì vậy mà Chí gần như không bộc lộ trong những giai đoạn thuận lợi. Khi mọi thứ đang tăng trưởng, ai cũng trông giống một người có quyết tâm. Chí chỉ thực sự lộ diện ở đáy, ở đúng cái thời điểm mà mọi lý do để từ bỏ đều hợp lý và không ai trách được nếu founder dừng lại.


Nhưng tôi muốn nhấn mạnh một điểm, vì đây là chỗ rất dễ hiểu sai: Chí không đồng nghĩa với cố chấp. Cố chấp là bám chặt vào một cách làm. Chí là không dễ từ bỏ mục tiêu chỉ vì con đường hiện tại chưa đúng. Hai thứ này nhìn bề ngoài đôi khi khá giống nhau, nhưng hệ quả thì ngược hẳn: một founder cố chấp sẽ đốt sạch nguồn lực để chứng minh rằng giả thuyết ban đầu của mình đúng, trong khi một founder có Chí sẵn sàng thừa nhận giả thuyết ấy sai, rồi dùng chính nguồn lực còn lại để thử một hướng khác cho cùng một mục tiêu.


Theo tôi, có một câu hỏi khá hiệu quả để phân biệt hai điều này: khi cách làm hiện tại không hiệu quả, bạn buông cách làm, hay buông mục tiêu? Người cố chấp giữ cách làm. Người nản chí buông mục tiêu. Người có Chí giữ mục tiêu và thay cách làm, bao nhiêu lần cũng được. Thực ra, phần lớn những lần pivot (chuyển hướng mô hình kinh doanh) thành công mà tôi từng chứng kiến đều không phải dấu hiệu của sự dao động, mà là bằng chứng rõ nhất của Chí.


Và người có Chí sẽ luôn tìm được cách huy động Trí


Nói Trí mượn được còn Chí thì không, nghe như thể đây là hai thứ tách rời nhau. Nhưng trên thực tế, tôi cho rằng chúng gắn chặt với nhau, và mối quan hệ ấy chỉ đi theo một chiều.


Chính Chí là thứ khiến một founder tiếp tục học khi đã quá tuổi để bắt đầu lại từ đầu, tiếp tục đi tìm người giỏi hơn mình dù đã bị từ chối mười lần, tiếp tục gõ cửa nhà đầu tư thứ ba mươi sau hai mươi chín lời từ chối, và tiếp tục thay đổi cách làm khi dữ liệu nói rằng cách cũ không còn hiệu quả. Nói cách khác, Chí chính là động cơ vận hành toàn bộ quá trình huy động Trí. Không có nó, founder vẫn có thể biết mình thiếu gì, nhưng sẽ không đủ bền bỉ để đi bù đắp chỗ thiếu ấy hết lần này đến lần khác.


Đây cũng là lý do vì sao, khi gặp một nhà sáng lập giai đoạn sớm, tôi ít khi đánh giá họ bằng việc họ đang biết bao nhiêu, mà quan tâm nhiều hơn tới tốc độ họ lấp đầy khoảng trống của chính mình. Một founder hôm nay chưa hiểu về cấu trúc vốn, ba tháng sau đã trao đổi được về term sheet (bản điều khoản đầu tư) một cách sòng phẳng, là một tín hiệu mạnh hơn nhiều so với một founder vốn đã biết sẵn nhưng ba tháng qua không tiến thêm được chút nào.


Và khi quá trình đó lặp lại đủ nhiều lần, nó tạo ra một vòng tích lũy rất đáng giá: Chí giúp founder huy động được một phần Trí còn thiếu, phần Trí ấy tạo ra kết quả, kết quả tạo ra uy tín, và uy tín lại giúp họ huy động được nhiều nguồn lực hơn ở vòng sau, cả về người, về vốn lẫn về cơ hội. Những founder đi xa mà tôi quan sát được hầu như đều đã đi qua vòng lặp này nhiều lần, chứ không phải xuất phát với một bộ nguồn lực vượt trội ngay từ đầu.


Dù vậy, cũng cần nói thêm một vế ngược lại cho công bằng. Chí mà không đi cùng sự thành thật với chính mình thì rất dễ trở thành ảo tưởng. Một người quyết tâm nhưng không chịu nhìn vào dữ liệu, không nghe phản hồi từ thị trường, không thừa nhận điều mình chưa biết, thì sẽ bền bỉ đi sai hướng trong một thời gian rất dài, và kéo theo cả nguồn lực của những người đã tin tưởng mình. Vì vậy, Chí cần được neo vào thực tế. Chí mạnh nhất là Chí dám nhìn thẳng vào những con số không đẹp.


Một vài suy nghĩ cuối


Nếu phải rút lại thành một ý, tôi muốn nói rằng: Trí có thể mượn, Chí thì không, song người có Chí sẽ luôn tìm được cách huy động phần Trí mà mình còn thiếu.


Với các nhà sáng lập, tôi nghĩ đây thực ra là một tin tốt. Nó có nghĩa là bạn không cần phải trở thành một phiên bản hoàn hảo trước khi được phép bắt đầu. Những khoảng trống về năng lực, kinh nghiệm hay quan hệ đều có thể lấp đầy dần, miễn là bạn thành thật thừa nhận chúng và đủ bền bỉ để đi tìm người cùng lấp. Thứ duy nhất bạn buộc phải tự mang theo, và cũng là thứ không ai có thể trao cho bạn, là lý do khiến bạn vẫn muốn đi tiếp vào cái ngày mà mọi lý lẽ đều đang bảo bạn nên dừng lại.


Trên đây là một vài trăn trở của tôi sau những cuộc trò chuyện với các nhà sáng lập trong thời gian qua. Hy vọng bài viết có ý nghĩa tham khảo với những ai đang trên hành trình này, nhất là trong những giai đoạn mà nguồn lực trong tay thì ít, còn chặng đường phía trước thì vẫn còn rất dài. Yeah, as always, just keep fighting!!

Subscribe Form

  • facebook
  • linkedin

©Zunzunstartups 2019-2026. All Rights Reserved. 

The companies referenced herein do not represent the full portfolio of companies invested in or recommended by Genesia Ventures, Inc. or by the author. 

bottom of page