ZUNZUNSTARTUPS
Tuần vừa qua, từ một buổi họp quan trọng cùng startup đến lớp tập Judo của mình, tôi nhận ra có một sợi dây liên kết rất rõ ràng giữa hai thế giới tưởng chừng không liên quan. Câu nói “Lấy Nhu Thắng Cương” cứ lặp đi lặp lại trong đầu tôi. Trong một thế giới mà startup gần như luôn ở thế yếu, “Nhu” không phải là yếu, mà là một lựa chọn mang tính chiến thuật, trở thành một điều kiện để tồn tại và đi đường dài. Chúng ta đôi khi rất dễ rơi vào trạng thái “cương” – cứng nhắc, cố chấp – mà thiếu đi sự linh hoạt và tỉnh táo để nhìn đại cục, điều này có thể làm tổn hại cả hành trình phía trước.
Trong Judo, có một triết lý cốt lõi được đúc kết qua câu nói tiếng Nhật: 柔よく剛を制す（じゅうよくごうをせいす） – nghĩa là “lấy Nhu thắng Cương”. Càng tập bộ môn này tôi càng nhận ra, “Nhu” ở đây không phải là yếu, mà là linh hoạt, biết thích ứng, biết dùng lực đúng cách. “Nhu thắng Cương” thể hiện rất rõ trong cách bạn cạnh tranh và chọn trận địa. Trong Judo, nếu đối thủ nặng hơn, khỏe hơn, việc cố đẩy lại chỉ khiến bạn kiệt sức. Cách duy nhất là tránh lực, chuyển hướng lực, và tìm điểm mất cân bằng của họ. Startup cũng nên vậy. Thay vì cố đánh trực diện với các đối thủ lớn hơn mình, với nguồn lực hạn chế hơn, founder cần học cách chọn ngách mà mình có thể thắng rồi từ đó mở rộng ra. Đây không phải là né tránh, mà là hiểu rõ mình đang ở đâu và nên đánh thế nào, trong tương quan lực lượng.
Không dừng lại ở đó, “Nhu” còn là khả năng mượn lực, tận dụng lực có sẵn – hay nói cách khác, là leverage. Trong Judo, bạn không cần tạo ra lực mới, bạn mượn chính đà của đối thủ. Trong startup cũng vậy, leverage gần như là một từ khóa vô cùng quan trọng với bất kỳ founder nào. Leverage trong mối quan hệ, leverage nguồn lực tài chính, leverage trong hệ sinh thái, leverage trong công nghệ và hạ tầng. Một mối quan hệ đủ tin cậy với nhà đầu tư, với đối tác, với khách hàng chiến lược có thể trở thành “bàn đạp” để startup bước sang một giai đoạn phát triển mới. Tôi vẫn hay nói vui với các nhà sáng lập rằng hãy coi VC chúng tôi như một “bàn đạp” ở những giai đoạn đầu, nhưng để bàn đạp đó phát huy hiệu quả, bạn cần biết cách xây dựng và giữ gìn mối quan hệ. Mỗi lần làm tổn hại niềm tin của những người đồng hành, bạn không chỉ mất đi một đối tác mà còn đánh mất một phần leverage cho startup mình. Leverage cũng đến từ việc tận dụng những gì đã tồn tại: các nền tảng công nghệ, các kênh phân phối, các xu hướng thị trường. Founder không cần, và cũng không nên, xây mọi thứ từ con số 0 trong khi nguồn lực luôn hữu hạn và có sẵn hạ tầng chỉ chờ nhà sáng lập biết leverage. Biết đứng trên vai người khác, một cách có chủ đích và đúng lúc, không làm nhà sáng lập yếu đi, mà ngược lại, giúp bạn đi nhanh hơn và xa hơn.
Một điều thú vị khác mà tôi quan sát được trên sân tập Judo là những người nhỏ con không hề dễ bị đánh bại nếu họ hiểu cách vận dụng “Nhu”. Họ linh hoạt hơn, di chuyển nhanh hơn, và thường là người kiểm soát nhịp độ trận đấu. Điều này làm tôi nghĩ rất nhiều về startup. Nhỏ không phải lúc nào cũng là bất lợi. Nhỏ giúp bạn ra quyết định nhanh, thử nghiệm nhanh, thay đổi nhanh. Trong khi đó, những tổ chức lớn dù có nhiều nguồn lực hơn lại thường mang theo quán tính, sự phức tạp trong vận hành và tốc độ ra quyết định chậm hơn. Founder theo tư duy “Nhu” sẽ nhìn thấy lợi thế ẩn trong sự nhỏ bé của mình, và biến nó thành tốc độ – một trong những vũ khí quan trọng nhất trong giai đoạn đầu. Đặc biệt, linh hoạt không có nghĩa là thiếu định hướng. Một trong những sai lầm phổ biến là nhầm lẫn giữa kiên định và cố chấp. Trong Judo, nếu bạn cố giữ một đòn khi thế trận đã thay đổi, bạn sẽ bị phản đòn ngay lập tức. Startup cũng vậy. Bạn cần kiên định với tầm nhìn, với vấn đề mình đang giải quyết, nhưng phải linh hoạt trong cách tiếp cận. Pivot không phải là dấu hiệu của thất bại, mà là biểu hiện của việc bạn đang thực sự lắng nghe thị trường, điều chỉnh để tìm ra con đường phù hợp hơn.
Cuối cùng và quan trọng không kém là tinh thần “Nhu thắng Cương” chỉ thực sự tồn tại khi bạn không còn sợ ngã. Khi bắt đầu học Judo, tôi đã nghĩ mình sẽ được học cách “đánh” – cách quật ngã đối thủ, cách chiến thắng. Nhưng không. Bài học đầu tiên mà người thầy dạy tôi lại là… cách ngã. Ngã sao cho không đau. Ngã sao cho không gãy. Ngã sao cho vẫn có thể đứng dậy và tiếp tục. Khi bạn đã học được cách ngã an toàn, bạn dám mềm hơn, dám linh hoạt hơn, dám thử những chuyển động mà trước đây bạn không dám. Ngược lại, khi bạn sợ, bạn sẽ cứng lại – và chính sự cứng đó khiến bạn dễ bị đánh bại. Startup cũng vậy. Lợi thế cạnh tranh lớn nhất của một founder không phải là họ chưa từng thất bại, mà là họ đã “thiết kế” để có thể sống sót qua thất bại. Tạo ra Cashflow để tự cường, giữ Burn rate đủ thấp để có runway, thử nghiệm nhỏ trước khi scale, giữ cho mình sự tỉnh táo và kỷ luật, tạo leverage cho mình để có những cơ hội mở, tối đa lựa chọn trong tương lai – đó chính là cách đánh “Lấy Nhu Thắng Cương” để không bị loại khỏi cuộc chơi, và để là người chiến thắng cuối cùng.
Trên đây là một vài chiêm nghiệm của mình về chiến thuật “Lấy Nhu Thắng Cương” từ trong bộ môn Judo và liên tưởng tới hành trình xây dựng startup của các nhà sáng lập. Hy vọng đây là những chia sẻ có ý nghĩa tham khảo gửi tới các nhà sáng lập, những người đang chưa dám “Nhu” một cách có chủ đích và có chiến lược, mà phải gồng cứng để giữ trận chiến của mình. Tôi tin rằng, đôi khi, sức mạnh thật sự không nằm ở việc bạn cố mạnh hơn, mà nằm ở việc bạn đủ mềm để không gãy, đủ linh hoạt để đi tiếp, và đủ tỉnh táo để chọn cách chiến thắng phù hợp với mình. Yeah, hãy keep fighting vì điều này nhé, các nhà sáng lập ơi!!