ZUNZUNSTARTUPS
Gần đây, tôi có dịp được ngồi catchup với 1 nhà sáng lập startup ở giai đoạn sớm. Anh chia sẻ trong tâm thái nhẹ nhàng, thoải mái tích cực về việc đồng sáng lập startup của mình đã rời công ty. Anh ấy đã trở thành solo-founder, nên có thể tự quyết, tập trung triển khai nhanh chóng hơn cả. Tôi tập trung lắng nghe, suy nghĩ một hồi lâu, rồi chia sẻ với anh ấy rằng, mọi sự vật đều có hai mặt. Là solo-founder có thể cho phép nhà sáng lập chủ động tự quyết, đi nhanh hơn, nhưng để đi dài và đi xa hơn thì không đơn giản như vậy. Vì sao vậy? Tôi xin phép được chia sẻ một vài suy nghĩ của mình trong bài viết này nhé!
Người ta thường nói về khởi nghiệp như hành trình của cơ hội, sáng tạo và đột phá. Nhưng ở góc nhìn của tôi, khởi nghiệp còn là hành trình của đầy rẫy những thách thức, rủi ro liên tục xuất hiện. Đó có thể đến từ chiến lược, sản phẩm, tài chính, con người và đặc biệt còn có thể đến từ chính cái tôi của nhà sáng lập. Trong hành trình đó, đồng sáng lập – nếu là đúng người – không chỉ đơn thuần là người đồng hành cùng chia sẻ tầm nhìn và công việc với startup mình. Họ là một cơ chế kiểm soát rủi ro tự nhiên và hiệu quả nhất mà startup có thể có. Người đó không phải để kìm hãm hay làm chậm lại, mà để giữ cho những quyết định quan trọng không bị cuốn đi bởi sự quá tự tin. Tôi nhận thấy rằng, có rất nhiều sai lầm lớn trong khởi nghiệp không đến từ việc thiếu năng lực, mà đến từ việc không có ai đủ gần, đủ thẳng thắn và đủ sức nặng để dám phản biện bằng một câu nói tưởng chừng như đơn giản: “Khoan đã, chúng ta hãy cùng thử nghĩ lại xem?” Khi không có ai phản biện đủ mạnh, founder rất dễ rơi vào một vòng lặp nguy hiểm: tự tin – quyết nhanh – ít giải trình – và rồi lại càng tự tin hơn nữa. Trong những khoảnh khắc như vậy, co-founder giống như một chiếc gương để nhà sáng lập soi lại những góc mình chưa thấy, đủ vững để giữ con thuyền không lệch quá xa khỏi hướng đi ban đầu.
Tôi đã từng được lắng nghe nhiều câu chuyện về các nhà sáng lập là solo-founder đã biến startup của mình trở thành “công ty trách nhiệm hữu hạn một mình tôi” - dù công ty là công ty cổ phần, có nhiều cổ đông ở đó. Mọi quyết định lớn nhỏ đều xoay quanh một người. Một khi trạng thái solo-founder kéo dài mà không có cơ chế thay thế, sẽ có những chi phí ẩn dần dần xuất hiện. Đó là chi phí của việc phải tự mình gánh mọi quyết định chiến lược một mình, khiến hoặc trở nên quá thận trọng, hoặc trở nên quá liều lĩnh. Đó là chi phí của sự cô lập tư duy của solo-founder, khi không còn những cuộc tranh luận ngang hàng để mài sắc lập luận. Đó là chi phí của bottleneck, khi mọi quyết định quan trọng đều chỉ cần một người phê duyệt, không cần có trách nhiệm giải trình, dẫn đến rủi ro quản trị thiếu minh bạch, trở thành nút thắt cổ chai, cản trở sự phát triển đi đường dài của startup. Những chi phí này không xuất hiện ngay trong năm đầu tiên. Nhưng sau vài năm, khi công ty lớn hơn và bài toán phức tạp hơn, chúng bắt đầu lộ diện rõ ràng.
Tôi rất đồng cảm với các solo-founder, vì tìm được một đồng sáng lập thực sự phù hợp không hề dễ dàng một chút nào. Như tôi đã từng chia sẻ trong bài viết trước đây của mình rằng, nếu chưa tìm được người phù hợp thì làm một mình vẫn tốt hơn là chọn sai người chỉ để “đủ đội hình”. Solo-founder vẫn có thể đưa startup mình phát triển được, nhưng để đi dài và đi xa, đòi hỏi ở Solo-founder mức độ kỷ luật và self-awareness cao hơn rất nhiều. Khi đó Solo-founder phải tự xây cho mình những cơ chế mà co-founder thường mang lại một cách tự nhiên: một Board thực sự dám phản biện, một Core Team đủ mạnh để tranh luận thẳng thắn, một cấu trúc phân quyền rõ ràng để không ôm hết mọi thứ vào mình. Khi không có ai đứng ngang hàng để soi chiếu, solo-founder cần phải chủ động tạo ra chiếc gương cho chính mình, thực hành self-awareness liên tục để nhìn nhận, phản tỉnh lại, để hoàn thiện bản thân mình.
Tôi thường nói vui rằng lựa chọn đồng sáng lập không phải là phép cộng, mà là phép nhân. Chọn sai người giống như nhân với một số âm – kết quả không chỉ không tăng mà còn kéo mọi thứ đi xuống. Chọn đúng người là nhân với một số dương – không chỉ nhân năng lực, mà còn nhân cả khả năng hoàn thiện của nhà sáng lập và khả năng phát triển vượt bậc của startup. Còn solo-founder, trong ngắn hạn có thể là phép cộng, giúp tổng vẫn dương và giúp startup đi nhanh hơn so với việc đi cùng một đồng sáng lập không phù hợp. Nhưng trong tầm nhìn dài hạn, phép nhân mới là điều quyết định khả năng đi xa của startup.
Là nhà đầu tư khởi nghiệp ở giai đoạn sớm, tôi luôn muốn nhìn thấy ở startup mình có cơ hội cân nhắc đầu tư, một Founding Team mạnh với tư duy phép nhân. Nhưng nếu ở startup đó, còn quá sớm để tìm thấy được người đồng sáng lập phù hợp, thì điều tôi thực sự coi trọng nằm ở việc solo-founder có đang tự xây cơ chế kiểm soát rủi ro cho mình hay không, có cho phép người khác phản biện mình đủ nhiều hay không, và có tư duy chuẩn bị cho phép nhân với kế hoạch kiện toàn đội ngũ trong tương lai, để phát triển gấp nhiều lần, và đặc biệt là đi được đường dài cho mình hay không. Hi vọng, những chia sẻ này của tôi có thể là những gợi ý nho nhỏ gửi tới nhà sáng lập, những người đang đau đáu với thách thức mang tên đồng sáng lập nhé. Yeah, hãy keep fighting nhé, các nhà sáng lập ơi!