10 năm Genesia Ventures: Hành trình của niềm tin qua lời kể của các founder tại Việt Nam

Có những cột mốc, khi được nhìn lại, thường để lại trong tôi những suy nghĩ chiêm nghiệm đặc biệt. Mười năm của một quỹ đầu tư, thực sự là một cột mốc đặc biệt đó. Khi tôi được đọc những chia sẻ chân thành của các founder kể về hành trình họ đã đi qua cùng với chúng tôi, tôi nhận ra rằng đó chính là điều mình muốn đặc biệt nhớ nhất về cột mốc này. Những khoảnh khắc ấy khi diễn ra thường rất bình thường, đến mức đôi khi chính chúng tôi cũng không nhớ rằng mình đã làm gì đặc biệt. Nhưng nhiều năm sau, khi nghe founder kể lại, tôi mới nhận ra có lẽ chính những chi tiết tưởng như rất nhỏ đó lại thể hiện rõ nhất cách một nhà đầu tư hiện diện với niềm tin trong hành trình của một startup.

Đó có thể là một cuộc gặp tình cờ với founder ngay tại địa điểm kinh doanh đầu tiên của họ; là lần tôi lấy căn cước công dân ra để thử ngay quy trình eKYC của một sản phẩm fintech trong buổi gặp đầu tiên; là một quyết định đầu tư được đưa ra giữa thời điểm cả thế giới gần như đóng cửa vì Covid; là những vòng vốn chúng tôi tiếp tục tham gia khi doanh nghiệp đang ở giai đoạn khó khăn nhất; hay đơn giản chỉ là một cuộc điện thoại vào thời điểm founder đang đứng trước một quyết định mà họ chưa biết nên chia sẻ cùng ai. Nếu phải chọn một từ xuất hiện xuyên suốt những chia sẻ mà các founder dành cho Genesia Ventures trong dịp kỷ niệm này, với tôi, đó có lẽ là niềm tin.

Startup, suy cho cùng, luôn bắt đầu từ một niềm tin

Anh Rajnish, founder của Wareflex, chia sẻ một điều mà tôi đặc biệt thích. Anh nói rằng startup thường được cho là bắt đầu từ một ý tưởng, nhưng trong những ngày đầu tiên, khi gần như mọi thứ đều còn bất định, thứ quý giá nhất không chỉ là vốn hay nguồn lực mà là những người tin vào tầm nhìn ấy và lựa chọn bước lên hành trình cùng founder.

Anh Trường Bomi, founder của Rootopia, cũng nhắc đến một điều tương tự theo một cách khác. Một ý tưởng tự nó chưa bao giờ là đủ; để biến ý tưởng thành hiện thực cần có niềm tin để dám bước bước đầu tiên, sự bền bỉ để tiếp tục tiến lên trong bất định, và những con người sẵn sàng tin vào tầm nhìn ấy từ rất lâu trước khi nó trở nên rõ ràng với số đông.

Đọc lại những chia sẻ này khiến tôi suy nghĩ khá nhiều về bản chất của công việc đầu tư startup giai đoạn sớm. Nếu một công ty đã có thị trường được chứng minh, mô hình kinh doanh hoàn chỉnh, đội ngũ đầy đủ, doanh thu tăng trưởng ổn định và tương lai có thể dự báo tương đối rõ ràng, có lẽ đó đã không còn là một khoản đầu tư giai đoạn sớm theo đúng nghĩa nữa. Phần lớn công việc của chúng tôi diễn ra ở một thời điểm rất khác, khi founder có thể rất giỏi nhưng công ty vẫn còn rất nhỏ; khi thị trường có thể rất lớn nhưng hành vi khách hàng chưa hình thành; khi sản phẩm có nhiều tiềm năng nhưng product-market fit vẫn chưa xuất hiện; và khi những con số của hiện tại chưa thể chứng minh được công ty có thể trở thành điều gì trong năm hay mười năm tiếp theo.

Bởi vậy, đầu tư giai đoạn sớm luôn có một phần rất lớn liên quan đến niềm tin. Tuy nhiên, càng làm nghề lâu, tôi càng nhận ra rằng niềm tin tốt không bao giờ đồng nghĩa với việc tin một cách mù quáng. Trái lại, niềm tin càng lớn thì trách nhiệm của nhà đầu tư trong việc tìm hiểu, kiểm chứng và đi đủ gần với doanh nghiệp càng lớn. Đó là niềm tin được xây dựng bằng việc mình chịu khó bước gần founder hơn, gần sản phẩm hơn, gần khách hàng hơn và gần với những vấn đề rất thật trong quá trình vận hành doanh nghiệp hơn.

Muốn tin một startup, trước hết phải bước vào thế giới của họ

Anh Cường, founder của Fundiin, nhắc lại lần đầu tiên chúng tôi gặp nhau vào tháng 6/2020, khi Fundiin mới hoạt động được khoảng sáu tháng. Trong buổi gặp đó, thay vì chỉ ngồi nghe phần giới thiệu sản phẩm, tôi lấy căn cước công dân của mình ra và thử luôn quy trình eKYC để trải nghiệm hành trình của một người dùng thực sự. Điều mà anh nhớ sau nhiều năm không phải là một câu hỏi đầu tư nào quá đặc biệt, mà là sự tò mò và mong muốn tự mình trải nghiệm sản phẩm thay vì chỉ nhìn nó qua slide. Thú thực, cho đến khi đọc lại chia sẻ ấy, tôi cũng không nghĩ rằng một hành động nhỏ như vậy lại có thể được founder nhớ sau nhiều năm. Tôi chỉ luôn cảm thấy có rất nhiều điều mà một bản pitch deck không thể nói cho tôi biết.

Một sản phẩm có thực sự dễ sử dụng hay không thì tốt nhất phải tự mình dùng thử. Một chuỗi lưu trú có tạo ra trải nghiệm khác biệt hay không thì cần bước vào chính không gian đó. Một mô hình logistics vận hành như thế nào thì phải xuống kho, nhìn những chiếc xe ra vào và nói chuyện với những người đang vận hành nó mỗi ngày. Một nền tảng dành cho nhà thuốc giải quyết được vấn đề gì thì cần gặp nhà thuốc, quan sát cách họ làm việc và hiểu những bất tiện họ đang trải qua.

Có lẽ vì vậy mà câu chuyện của anh Ninh, founder của M Village, cũng khiến tôi nhớ khá rõ về những ngày đầu tiên giữa chúng tôi. Cuộc gặp đầu tiên tình cờ diễn ra ngay tại cơ sở lưu trú đầu tiên của M Village, khi công ty mới chỉ có một vài địa điểm và vẫn đang trong quá trình tìm kiếm hướng đi chiến lược cũng như mô hình kinh doanh phù hợp. Nhưng chính việc được đứng trong sản phẩm thật, quan sát không gian, trải nghiệm dịch vụ và trò chuyện với founder ngay tại nơi họ đang xây dựng doanh nghiệp đã cho chúng tôi một góc nhìn mà hàng trăm trang thuyết trình có lẽ cũng khó thay thế hoàn toàn.

VC thường được nhìn nhận như một công việc của phân tích, và tôi nghĩ điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng càng làm lâu, tôi càng cảm thấy ở giai đoạn sớm, đây còn là một công việc của sự tò mò. Nhà đầu tư cần đủ tò mò để hỏi thêm một câu hỏi, đi thêm một địa điểm, gặp thêm một khách hàng, thử thêm một sản phẩm, quan sát thêm một chi tiết và kiểm chứng thêm một giả định. Không phải bởi vì mình không tin founder, mà bởi vì muốn có đủ hiểu biết để niềm tin của mình được xây dựng trên thực tế chứ không chỉ trên một câu chuyện hấp dẫn. Với tôi, đó cũng là một phần rất quan trọng trong cách Genesia Ventures muốn đầu tư: đi đến tận nơi, nhìn tận mắt, trải nghiệm tận tay, rồi mới hình thành nhận định của mình.

Niềm tin chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được thử thách

Tin vào một startup khi mọi thứ đang thuận lợi có lẽ không quá khó. Điều khó hơn nhiều là cách nhà sáng lập và nhà đầu tư hành xử khi những giả định ban đầu không còn đúng, thị trường thay đổi, vòng vốn kéo dài, sản phẩm chưa tìm thấy lời giải hoặc công ty bước vào một giai đoạn rất khó khăn.

Ba năm đầu của M Village, theo chia sẻ của anh Ninh, là quãng thời gian đặc biệt thử thách khi công ty vừa phải tiếp tục tối ưu mô hình kinh doanh, vừa xây dựng doanh nghiệp xuyên qua đại dịch. Trong thời điểm nhiều nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, Genesia Ventures tiếp tục tham gia vòng Seed, dẫn dắt Series A và sau đó là vòng bridge. Điều anh nhắc lại khi nhìn về quãng thời gian đó không chỉ là nguồn vốn, mà là niềm tin mà Genesia Ventures đã dành cho đội ngũ sáng lập và hướng đi của công ty trong những năm khó khăn nhất.

Anh Cường của Fundiin cũng nhớ rằng trong thời điểm Việt Nam vẫn đang lockdown vì Covid, từ lần gặp đầu tiên cho vòng đầu tư thứ hai cho đến khi hoàn tất toàn bộ quá trình chỉ diễn ra trong chưa đầy một tháng. Với một founder đang điều hành startup trong một môi trường đầy bất định, tốc độ ra quyết định, sự rõ ràng trong trao đổi và khả năng hành động nhanh của nhà đầu tư khi cần thiết có thể tạo nên sự khác biệt rất lớn.

Những câu chuyện như vậy khiến tôi nghĩ nhiều hơn về hai chữ đồng hành, một từ vốn được sử dụng rất thường xuyên trong ngành đầu tư nhưng có lẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi hai bên đã cùng nhau đi qua một đoạn đường đủ dài. Khi công ty tăng trưởng tốt, investor và founder rất dễ ngồi cùng một bàn. Khi vòng gọi vốn diễn ra thuận lợi và thị trường đang hào hứng, tất cả chúng ta đều dễ lạc quan. Nhưng một startup chắc chắn sẽ có những thời điểm rất khác. Có những chiến lược không hiệu quả như kỳ vọng, có những sản phẩm phải làm đi làm lại nhiều lần, có những vòng vốn kéo dài hơn dự kiến, có những con người từng nghĩ là phù hợp nhưng rồi không còn phù hợp nữa, và cũng có lúc founder phải lựa chọn giữa hai phương án đều không hoàn hảo. Có lẽ chính những thời điểm như vậy mới cho founder và nhà đầu tư biết về đối phương của mình thực sự là ai.

Vì thế mà tôi đặc biệt trân trọng cách anh Cường mô tả Genesia như một nhà đầu tư thân thiện với founder, kiên nhẫn, có góc nhìn dài hạn, luôn sẵn sàng khi công ty cần trao đổi về những quyết định quan trọng, nhưng đồng thời vẫn duy trì được sự thẳng thắn và độc lập về mặt tư duy. Đối với tôi, đó là một lời nhận xét rất đáng quý, bởi nó khá gần với hình ảnh về một nhà đầu tư mà bản thân tôi luôn muốn trở thành.

Bởi một founder không chỉ cần một nhà đầu tư

Sau nhiều năm làm VC, có một điều tôi ngày càng tin tưởng mạnh mẽ hơn: startup giai đoạn sớm không chỉ cần vốn. Vốn tất nhiên rất quan trọng, bởi không có nguồn lực tài chính, rất nhiều ý tưởng dù tốt đến đâu cũng khó có cơ hội được xây dựng đến nơi đến chốn. Nhưng vốn tự thân không thể giải quyết mọi vấn đề mà founder phải đối mặt trên một hành trình có thể kéo dài mười năm hoặc hơn. Founder cần khách hàng, cần người tài, cần kiến thức, cần đối tác, cần những người đã từng trải qua những bài toán tương tự, cần những góc nhìn độc lập để đối chiếu với suy nghĩ của mình, và đôi khi chỉ đơn giản cần một người đủ hiểu bối cảnh để ngồi xuống nghe một vấn đề mà họ chưa biết nên chia sẻ cùng ai.

Đó cũng chính là một trong những lý do chúng tôi xây dựng Genesia Orbit HCMC. Ngay từ đầu, chúng tôi không muốn Orbit chỉ là một văn phòng, một không gian làm việc hay một địa điểm tổ chức sự kiện, mà mong muốn tạo ra một điểm tựa thực chất nơi founder có thể tìm thấy mạng lưới, kiến thức, kinh nghiệm, đối tác và cả những cuộc trò chuyện đủ thật để giúp họ nhìn rõ hơn bài toán đang đối mặt. Và có lẽ điều khiến tôi vui nhất khi đọc những chia sẻ lần này là founder cũng bắt đầu cảm nhận được một phần giá trị đó.

Anh Rajnish nói rằng điều Wareflex nhận được từ Genesia Ventures trong hành trình vừa qua lớn hơn một khoản đầu tư tài chính. Công ty trở thành một phần của một hệ sinh thái nơi các founder có thể kết nối với nhau, trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ những góc nhìn mới, truyền cảm hứng cho nhau và cùng trưởng thành. Những mối quan hệ và cuộc trò chuyện được hình thành trong cộng đồng ấy tạo ra những giá trị đi xa hơn rất nhiều so với nguồn vốn ban đầu.

Anh Trường Bomi cũng nhắc đến một điều tương tự khi nói rằng vai trò của một nhà đầu tư không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn, mà còn nằm ở khả năng tạo ra một môi trường nơi founder có thể học từ nhau, trao đổi góc nhìn, thách thức những giả định của nhau, xây dựng những mối quan hệ có ý nghĩa và từ đó trở nên mạnh mẽ hơn trên hành trình xây dựng doanh nghiệp.

Đó cũng là hình dung ngày càng rõ ràng của tôi về vai trò mà một quỹ đầu tư giai đoạn sớm có thể đóng góp. Tôi không nghĩ VC nên trở thành người cố gắng làm thay founder, bởi founder vẫn phải là người hiểu doanh nghiệp sâu nhất và là người cầm lái con tàu của mình. Nhưng nếu có thể, tôi mong Genesia Ventures dần trở thành một phần của hạ tầng hỗ trợ phía sau founder: khi cần một góc nhìn, có người để trao đổi; khi cần một kết nối, có mạng lưới để tìm kiếm; khi muốn bước vào một thị trường mới, có người giúp mở những cánh cửa đầu tiên; khi chuẩn bị cho một vòng vốn, một khoản vay, một thương vụ M&A hay một cột mốc phát triển lớn hơn, có những người đủ kinh nghiệm để cùng suy nghĩ; và khi doanh nghiệp bước vào một giai đoạn đặc biệt khó khăn, founder biết rằng mình không hoàn toàn phải chiến đấu một mình.

Trong hai năm xây dựng Genesia Orbit HCMC, điều tôi trân trọng nhất cũng chính là những khoảnh khắc rất giản dị như vậy. Đôi khi một cuộc trò chuyện giúp founder giải được một bài toán cụ thể, đôi khi một kết nối trở thành cơ hội hợp tác kinh doanh, nhưng cũng có lúc điều có giá trị nhất chỉ là việc một founder nghe câu chuyện của một founder khác và nhận ra rằng những khó khăn mình đang trải qua không phải là điều bất thường. Trên một hành trình vốn rất cô đơn như xây dựng startup, đôi khi chỉ cần biết rằng có những người khác cũng từng đi qua con đường ấy đã là một nguồn sức mạnh rất lớn.

Sau 10 năm, câu hỏi quan trọng hơn có lẽ là 10 năm tiếp theo

Một cột mốc như 10 năm đương nhiên là dịp để nhìn lại những gì đã làm được, nhưng với tôi, giá trị lớn hơn của việc nhìn lại là nó khiến chúng tôi phải nghiêm túc tự hỏi mình muốn trở thành một nhà đầu tư như thế nào trong chặng đường tiếp theo. Tôi không nghĩ câu trả lời chỉ nằm ở việc đầu tư vào nhiều công ty hơn, quản lý nhiều vốn hơn hay xuất hiện ở nhiều thị trường hơn. Tất nhiên, một quỹ đầu tư trước hết phải tạo ra kết quả đầu tư tốt và mang lại lợi nhuận cho những người đã tin tưởng giao vốn cho mình; đó là trách nhiệm nghề nghiệp căn bản mà bất kỳ VC nào cũng không thể né tránh. Nhưng bên cạnh trách nhiệm đó, tôi nghĩ vẫn còn một thước đo khác mà bản thân mình rất muốn theo đuổi. Nếu sau thêm 10 năm nữa, những founder từng đồng hành với chúng tôi vẫn có thể nhớ về Genesia Ventures như một người đã tin họ đủ sớm, hiểu họ đủ sâu, phản biện họ đủ thẳng thắn và ở cạnh họ đủ lâu trong những thời điểm quan trọng, tôi nghĩ đó cũng sẽ là một thành quả rất đáng tự hào.

Bởi xét cho cùng, đầu tư startup giai đoạn sớm là một công việc khá đặc biệt. Chúng tôi có thể gặp một founder vào thời điểm công ty mới chỉ có vài người, sản phẩm còn rất sơ khai, thị trường chưa được chứng minh và phần lớn những điều được nói đến trong cuộc gặp vẫn chỉ tồn tại dưới dạng giả định. Founder kể cho chúng tôi nghe về một tương lai chưa tồn tại, và công việc của nhà đầu tư là cố gắng hiểu xem tương lai đó có khả năng trở thành hiện thực hay không, con người đang ngồi trước mặt mình có khả năng xây dựng nó hay không, và quan trọng hơn, liệu đây có phải là một hành trình mà mình muốn bước lên cùng họ hay không. Nếu may mắn, nhiều năm sau, một phần tương lai ấy sẽ dần trở thành hiện thực. Khi đó chúng ta sẽ nhìn thấy doanh thu, vòng vốn, đội ngũ lớn hơn, thị trường mới, những thương vụ M&A, IPO hay những cột mốc mà ngày đầu tiên chưa ai có thể chắc chắn. Nhưng trước tất cả những kết quả ấy luôn tồn tại một thời điểm rất sớm, khi gần như chưa có gì ngoài một founder dám bắt đầu và một nhóm người đủ tin rằng điều đó đáng để cùng nhau xây dựng. Có lẽ đó cũng chính là vẻ đẹp lớn nhất của nghề đầu tư giai đoạn sớm đối với tôi.

Cảm ơn vì đã cho chúng tôi được bước vào hành trình ấy

Trong bài viết nhân dịp hai năm Genesia Orbit HCMC, tôi từng chia sẻ rằng xây dựng startup là một hành trình dài, nhưng xây dựng một nền tảng để đồng hành cùng startup cũng là một hành trình dài không kém. Chúng tôi vẫn còn rất nhiều điều cần học, cần làm tốt hơn và cần hoàn thiện hơn, nhưng tôi tin rằng nếu chúng tôi tiếp tục xuất hiện một cách bền bỉ, tiếp tục lắng nghe founder một cách chân thành, tiếp tục kết nối nguồn lực một cách thực chất và tiếp tục xây dựng với một niềm tin dài hạn, thì những đóng góp nhỏ ấy rồi sẽ tích luỹ thành một giá trị lớn hơn cho founder và cho hệ sinh thái. Đến cột mốc 10 năm của Genesia Ventures, cảm giác ấy trong tôi dường như không thay đổi, mà chỉ trở nên rõ ràng hơn.

Tôi biết ơn những founder đã cho chúng tôi cơ hội bước vào hành trình của họ khi mọi thứ còn rất sớm; biết ơn những founder đã tin tưởng chia sẻ với chúng tôi không chỉ những thời điểm thuận lợi mà cả những lúc khó khăn nhất; biết ơn những cuộc tranh luận, những lần không đồng ý với nhau, những quyết định khó khăn, những thất bại và cả những thành quả mà đôi khi phải sau nhiều năm chúng ta mới hiểu hết ý nghĩa của nó.

Và trong dịp đặc biệt này, tôi đặc biệt biết ơn những lời chia sẻ rất chân thành của anh Ninh, anh Cường, anh Rajnish và anh Trường Bomi. Bởi vì khi làm một công việc mà phần lớn thời gian luôn nhìn về phía trước, chúng tôi hiếm khi có cơ hội dừng lại đủ lâu để biết những gì mình đã làm được founder ghi nhớ như thế nào. Những chia sẻ ấy khiến tôi hiểu thêm rằng đôi khi giá trị mà một nhà đầu tư để lại không nhất thiết nằm trong những việc thật lớn. Nó có thể nằm trong việc mình có mặt đúng lúc, dành thêm thời gian để hiểu một sản phẩm, ra quyết định đủ nhanh khi founder cần, hỏi một câu hỏi đủ khó khi mọi người đang quá lạc quan, tạo ra một kết nối đúng người, hay đơn giản là tiếp tục ở đó khi hành trình trở nên khó khăn hơn rất nhiều so với những gì cả hai bên từng hình dung lúc bắt đầu.

Mười năm vừa qua, Genesia Ventures đã may mắn được bước vào hành trình của rất nhiều founder từ khi những công ty của họ vẫn còn ở những ngày đầu tiên. Trong mười năm tiếp theo, tôi mong chúng tôi vẫn giữ được sự tò mò để tiếp tục đi thật gần với thị trường và sản phẩm, sự can đảm để tin đủ sớm vào những con người và những tương lai chưa trở nên hiển nhiên, sự thẳng thắn để cùng nhau đưa ra những quyết định tốt hơn, và trên hết là sự bền bỉ để ở lại đủ lâu trên một hành trình vốn hiếm khi diễn ra đúng như kế hoạch ban đầu. Bởi vì một startup có thể bắt đầu từ một ý tưởng, nhưng để xây dựng nên một công ty thực sự có giá trị thường cần rất nhiều năm của niềm tin, sự kiên trì và những con người sẵn sàng bước đi cùng nhau. Chúng ta hãy cùng Keep Orbiting Forward nhé, các nhà sáng lập ơi!!