ZUNZUNSTARTUPS
Vừa qua có một người chị đặc biệt đã liên lạc với tôi, nói rằng chị đã theo dõi nội dung Founder Playbook của tôi chia sẻ về đề tài “All-in” trong khởi nghiệp, và chị muốn hiểu góc nhìn của tôi về một lát cắt đặc biệt và cụ thể hơn nữa — sự “All-in” của nữ giới trong khởi nghiệp. Thực sự, đây là một lát cắt phức tạp hơn và cần sự “tái định nghĩa” ở tầng sâu sắc hơn nữa. Tôi tin rằng “All-in” của nữ giới trong khởi nghiệp cần phải là một hành trình cân bằng đầy chủ ý, giữa tham vọng và sự hạnh phúc vẹn toàn. Do đó, tôi xin phép được chia sẻ một vài suy nghĩ của mình trong bài viết này nhé!
Như tôi từng chia sẻ trong bài viết trước đây của mình, “All-in” có thể hiểu đơn giản là bỏ hết cả vào một việc gì đó. Khi từ này được dùng để nói về nhà sáng lập, đó là sự đặt gần như toàn bộ tâm huyết, sự tập trung và thời gian của mình vào một startup duy nhất – cho tới khi chạm được thành công theo cách họ định nghĩa. Nhưng khi nói về sự “All-in” của nữ giới trong khởi nghiệp, câu chuyện thường không dừng ở đó. Nó là một dạng “đặt cược” phức tạp hơn. Bởi ngoài bài toán thị trường, sản phẩm, doanh thu, nữ founder còn phải đi qua một tầng áp lực vô hình: kỳ vọng xã hội về vai trò trong gia đình, trách nhiệm chăm sóc, và cả nỗi sợ bị đánh giá là “tham công tiếc việc”, “bỏ bê gia đình”. Vì vậy, “All-in” của nữ giới hiếm khi là một đường thẳng; nó thường là một hành trình cân bằng đầy chủ ý giữa tham vọng và sự hạn phúc vẹn toàn.
Ở nhiều nhà sáng lập thành công mà tôi từng gặp, “All-in” được thể hiện rõ nhất qua tinh thần “MUST WIN” – tinh thần “phải thắng”. Đây không phải là kiểu khẩu hiệu hào nhoáng để hô trong một buổi kickoff. “MUST WIN” là một trạng thái tâm lý. Nó mãnh liệt đến mức nhà sáng lập tự đặt ra cho mình một lựa chọn duy nhất: phải làm cho startup này thắng và không chủ động để lại đường lùi. Vì họ hiểu rằng có những thứ không thể đem ra “thử cho biết”: uy tín gây dựng nhiều năm, niềm tin của đội ngũ, sự kỳ vọng của khách hàng và niềm tin của nhà đầu tư. Khi đã chọn đi, họ đi như thể đó là con đường duy nhất.
Tinh thần ấy mãnh liệt đến mức xâm chiếm tâm trí mọi lúc mọi nơi. Nó khiến một người có thể giật mình tỉnh giấc lúc nửa đêm chỉ vì vừa nghĩ ra cách giải một bài toán khó – cách giảm rủi ro, cách tăng chuyển đổi, cách sửa một đoạn trải nghiệm người dùng đang làm khách hàng bực bội. Nó cũng mãnh liệt đến mức ta luôn thấy họ ở mọi ngóc ngách của startup: sắn tay áo, lăn xả cùng đội vận hành, ngồi cùng sales để nghe khách từ chối, cùng product mổ xẻ vì sao funnel rớt, cùng tài chính soi từng con số để “sống sót thêm một tháng”. Và cũng vì năng lượng này quá thật, nó có khả năng lan tỏa – khiến khách hàng, đối tác, nhân viên, nhà đầu tư… cảm thấy “người này sẽ làm được”, để rồi họ cùng chung tay ủng hộ.
Thực tế, tại Việt Nam chúng ta có rất nhiều nữ doanh nhân nổi bật, thậm chí vô cùng thành công và trụ vững bền bỉ trên sàn chứng khoán qua hàng thập kỷ. Điều đó cho thấy năng lực “All-in” tiến tới và duy trì đỉnh cao thành công không hề thiếu ở nữ giới. Vấn đề là: phụ nữ thường “All-in” trong một bối cảnh đòi hỏi họ phải đánh đổi nhiều hơn. Một người đàn ông có thể được khen “tập trung cho sự nghiệp” khi làm việc quên ngày quên đêm; còn phụ nữ có lúc bị hỏi: “Vậy gia đình thì sao?” Cùng một mức độ dấn thân, xã hội đặt lên hai giới hai hệ quy chiếu khác nhau. Và chính sự khác biệt này khiến “All-in” của nữ founder cần thêm một kỹ năng đặc biệt: Tư duy phép trừ.
Tư duy phép trừ giống như việc gồng gánh hành lý lên núi. Nếu mang quá nhiều thứ, ta sẽ nhanh kiệt sức. Muốn đi đường dài, ta phải liên tục loại bỏ những điều không cần thiết – những cuộc họp không tạo ra quyết định, những quyết định không liên quan đến mục tiêu phát triển, những mối quan hệ tiêu hao năng lượng, những kỳ vọng không tưởng khiến ta không được là chính mình. Phép trừ giúp nữ founder “All-in” mà không tự đốt mình. Nó tạo ra một kiểu bền bỉ rất riêng: không phải lúc nào cũng ồn ào, nhưng đi sâu và đi lâu dài.
Tuy nhiên, tư duy phép trừ là chưa đủ nếu thiếu một “Hệ thống hỗ trợ” – Support System. Đặc biệt với nữ giới, câu hỏi quan trọng không chỉ là “làm sao thắng với startup”, mà là “làm sao thắng mà không phải trả giá bằng hạnh phúc gia đình, sức khỏe tinh thần và những mối quan hệ thân thiết”. Support System có thể là một người bạn đời thấu hiểu và chia sẻ trách nhiệm, một gia đình ủng hộ, một nhóm bạn tin cậy, một đội ngũ có năng lực để founder không phải gánh hết, hoặc những dịch vụ hỗ trợ giúp phụ nữ bớt bị kéo căng giữa hai chiến tuyến.
Khi có Support System, “All-in” không còn là câu chuyện một mình gồng gánh. Nó trở thành một chiến lược: dồn lực đúng chỗ, đúng thời điểm, và biết lùi một bước để đi xa hơn. Và khi đó, thành công với khởi nghiệp tất nhiên không chỉ đơn thuần là gọi vốn hay tăng trưởng. Thành công có ý nghĩa hơn sẽ là xây được một doanh nghiệp phát triển vững vàng, đồng thời vẫn giữ được một đời sống tình cảm đủ đầy – nơi người phụ nữ không phải chọn “hoặc startup hoặc gia đình”, mà có thể từng bước tạo ra cả hai.
Trên đây là một vài dòng suy nghĩ của tôi về tái định nghĩa sự “All-in” của nữ giới trong khởi nghiệp. Hy vọng đây là những dòng chia sẻ, những gợi ý có ý nghĩa gửi tới những nhà sáng lập nữ giới, những người đang đau đáu, ở thế giằng co đấu tranh nội tâm cho việc chọn 1 trong 2. Yeah, chúng ta hãy cùng “Keep Fighting” để có được cả 2 vẹn toàn - startup thành công và gia đình hạnh phúc nhé!