ZUNZUNSTARTUPS
Tuần vừa qua, trong một buổi kiểm tra sức khỏe định kỳ, một chuyên gia đã rất bất ngờ với việc tôi có thể duy trì tập gym và yoga đều đặn, kỷ luật trong ăn uống, ngủ nghỉ điều độ - là điều gần như rất khó để thực hiện với một người bình thường. Anh hỏi đâu là động lực để có một sự thay đổi mạnh mẽ đến vậy? Tôi trả lời rằng tôi đang theo đuổi Longevity. Nghĩa đen là tuổi thọ. Nhưng với tôi, Longevity còn có một nghĩa khác quan trọng hơn: được sống lâu, chạy bền, thành công với công việc mà mình yêu thích. Để làm được điều đó, tôi đang cố gắng xây dựng một Hệ thống Bánh đà Toàn diện - The Master Flywheel - cho cuộc sống của mình.
Bánh đà không đến từ một cú đẩy lớn, mà từ tất cả những cú đẩy cộng lại
Hình ảnh bánh đà nổi tiếng nhất có lẽ đến từ Jim Collins trong Good to Great. Ông mô tả một bánh đà nặng hơn hai tấn rưỡi: bạn đẩy, nó gần như không nhúc nhích. Bạn đẩy tiếp, nó nhích được một chút. Đẩy mãi, đẩy mãi và rồi đến một điểm, nó bắt đầu tự quay, nhanh dần, cho đến khi có một quán tính gần như không thể cản lại. Điều tôi thích nhất ở Collins là khi ông nói rằng câu hỏi "Vậy cú đẩy quyết định là cú nào?" thực ra là một câu hỏi vô nghĩa. Câu trả lời của ông: "It was all of them added together in an overall accumulation of effort applied in a consistent direction." Đó là tất cả những cú đẩy cộng lại, trong một sự tích lũy nỗ lực theo một hướng nhất quán.
Đối lập với Flywheel, Collins mô tả Doom Loop - vòng xoáy suy thoái. Đó là những công ty luôn đi tìm "một hành động quyết định duy nhất": đẩy bánh đà theo một hướng, rồi dừng lại, đổi hướng, ném nó sang một hướng khác. Kết quả là không bao giờ có quán tính. Tôi nghĩ phần lớn chúng ta thất bại trong việc xây dựng hệ thống cho chính mình không phải vì thiếu nỗ lực, mà vì đã tiêu nỗ lực đó theo quá nhiều hướng khác nhau. Mỗi quý một mục tiêu mới, mỗi năm một phiên bản bản thân mới. Nỗ lực thì rất nhiều, nhưng quán tính thì bằng không. Đó là một doom loop được ngụy trang rất khéo dưới vỏ bọc của sự chăm chỉ.
Những bánh đà tôi được nhìn thấy trong nghề đầu tư và trong cuộc sống
Nghề đầu tư khởi nghiệp cho tôi một đặc ân: được ngồi nghe rất nhiều founder giải thích bánh đà trong startup của họ. Sau nhiều năm, tôi nhận ra những flywheel thực sự chạy được đều có chung một cấu trúc - quán tính từ hoạt động trước giúp hoạt động sau dễ dàng thuận lợi hơn. Nếu thiếu điều kiện đó, cái bạn có chỉ là một chuỗi hoạt động nối tiếp nhau, không phải một bánh đà.
Một vài ví dụ chúng ta thường gặp, như là Data Flywheel: Sản phẩm tốt → nhiều khách hàng sử dụng thường xuyên → data tích luỹ → data giúp nâng chất lượng, trải nghiệm sử dụng của sản phẩm → khách hàng dùng nhiều hơn nữa. Customer experience Flywheel: Trải nghiệm tốt → thu hút nhiều khách hàng → doanh thu tăng → tái đầu tư nâng cấp sản phẩm → trải nghiệm tốt hơn nữa. Bánh đà kinh điển nhất có lẽ là bản phác thảo Jeff Bezos vẽ trên tờ giấy ăn năm 2001: giá thấp → trải nghiệm khách hàng tốt → nhiều traffic hơn → nhiều seller hơn → selection lớn hơn → trải nghiệm tốt hơn. Song song với đó là một vòng thứ hai: quy mô lớn hơn → cost structure thấp hơn → khách hàng được tiếp cận với giá thành tốt hơn.
Đây cũng chính là vòng quay mà tôi đã viết trong bài về "Democratizing the Middle Class" và về Missing Middle. Giá dễ tiếp cận hơn giúp mở rộng tập khách hàng. Tập khách hàng lớn hơn tạo ra quy mô. Quy mô giúp doanh nghiệp có purchasing power tốt hơn với nhà cung cấp, từ đó margin và lợi nhuận được cải thiện tốt hơn, từ đó tiếp tục đầu tư tốt hơn vào công nghệ và con người. Chi phí đơn vị vì thế tiếp tục giảm. Doanh nghiệp lại tái đầu tư một phần lợi ích đó vào chất lượng hoặc vào giá. Khách hàng nhận được value for money tốt hơn, quay lại nhiều hơn, và quy mô lại tiếp tục mở rộng. Một khi Flywheel này thực sự chạy đều, tôi nghĩ một startup có thể vừa tạo ra consumer surplus lớn hơn cho khách hàng, vừa tạo ra enterprise value lớn hơn cho chính mình.
Nghề VC cũng có flywheel của riêng nó, và tôi nghĩ nó vận hành khá rõ ràng. Kỷ luật trong đầu tư, kiên trì hỗ trợ startup phát triển → uy tín trong hệ sinh thái tăng lên → những founder giỏi nhất chủ động tìm đến gọi vốn → được chọn đầu tư vào các dự án tốt nhất trên thị trường → tỷ lệ thắng cao hơn → lại có thêm nguồn lực và uy tín để hỗ trợ startup tốt hơn nữa. Và ở đây, ma sát lớn nhất mà tôi cảm nhận được trong nghề này dễ gặp phải là đầu tư kiểu FOMO, thiếu kỉ luật. Do đó, việc định hình rõ Investment Thesis của mình - với tôi là Orbit Seed Map là điều vô cùng quan trọng.
Quay trở lại câu chuyện ở phần đầu bài viết, điều thú vị nhất của năm nay, với tôi, là nhận ra rằng bánh đà sức khoẻ không bắt đầu từ chỗ tôi vẫn tưởng. Nó không bắt đầu từ việc ăn ít đi hay chạy nhiều hơn, mà nó bắt đầu từ nguyên tắc tăng cơ. Cụ thể là: Tăng cơ → cơ thể cần và chuyển hoá được nhiều năng lượng hơn → tôi ăn được nhiều hơn để phục vụ hoạt động thể chất mà vẫn không tăng mỡ → có nền tảng để tập nặng hơn → lại tăng cơ. Đây là một Flywheel đúng nghĩa, vì output của vòng trước làm cho vòng sau dễ hơn chứ không khó hơn.
Ba nguyên tắc tôi đang dùng để xây Master Flywheel
Nguyên tắc 1: Viết ra đúng 3 đến 5 bước, và bắt chúng khép kín.
Với mỗi mục tiêu lớn, tôi buộc mình viết ra đúng 3 đến 5 bước tạo thành một vòng tròn khép kín. Bài kiểm tra tôi hay dùng rất đơn giản: bước trước đó có làm cho bước tiếp theo dễ hơn không? Nếu câu trả lời là không, thì có thể là tôi đang có một danh sách việc phải làm, không phải một Flywheel. Và danh sách việc phải làm thì luôn cần ý chí để chạy, mãi mãi.
Nguyên tắc 2: Triệt tiêu ma sát quan trọng hơn là tăng lực đẩy.
Đây là nguyên tắc đã thay đổi cách tôi xử lý mọi thứ đang trì trệ. Mỗi khi một mục tiêu bị trì trệ - lười tập, doanh số sụt giảm - chúng ta không nên hỏi "mình cần cố gắng thêm bao nhiêu nữa?", thay vào đó hãy hỏi: "Ma sát đang nằm ở khâu nào?" rồi xử lý đúng khâu đó, thay vì dùng ý chí để ép cả hệ thống chạy. Ý chí là một nguồn lực cạn dần. Việc gỡ bỏ ma sát thì chỉ cần làm một lần, và hiệu quả thì sẽ ở lại mãi.
Nguyên tắc 3: Xác định mắt xích trọng tâm.
Trong mỗi bánh đà, luôn có một mắt xích mà khi cải thiện nó 10%, cả vòng quay nhanh hơn và những mắt xích khác dù cải thiện 50% cũng không thay đổi được gì nhiều. Với Longevity Flywheel của tôi, mắt xích đó là khối cơ. Với flywheel VC, đó là độ sắc nét của investment thesis và kỉ luật lựa chọn Founder-Future-Fit.
Master Flywheel: khi các bánh đà nhỏ ăn khớp vào nhau
Sức khoẻ, nghề nghiệp, các mối quan hệ, việc liên tục học hỏi - với tôi chúng không phải bốn bánh đà riêng biệt chạy song song. Chúng ăn khớp vào nhau. Sức khỏe thể chất tốt tạo ra năng lượng hoạt động và sự minh mẫn đầu óc. Sự minh mẫn tạo ra chất lượng phán đoán trong nghề đầu tư. Chất lượng phán đoán tạo ra kết quả đầu tư tốt hơn và duy trì mối quan hệ đồng hành hỗ trợ startup founder tốt hơn. Những điều đó làm cho công việc trở nên ý nghĩa hơn. Và chính cái ý nghĩa đó là động lực bền nhất để tôi tiếp tục giữ kỷ luật với sức khỏe của mình. Đó mới là Master Flywheel: không phải một bánh đà lớn, mà là một h ệ thống các bánh đà truyền động lực cho nhau.
Sự khác biệt giữa một người bận rộn và một người có Master Flywheel, xét cho cùng, không nằm ở việc ai làm nhiều hơn. Nó nằm ở chỗ: với người thứ nhất, mỗi ngày là một cú đẩy mới từ con số không. Với người thứ hai, nỗ lực của hôm qua vẫn còn đang quay khi họ thức dậy. Năm nay, thứ tôi thay đổi không phải là một thói quen. Thứ tôi thay đổi là cách mình nhìn: từ chỗ đặt ra các mục tiêu rời rạc rồi dùng ý chí để ép mình đạt được chúng, sang chỗ thiết kế những vòng quay tự nuôi lẫn nhau, rồi kiên nhẫn đẩy chúng theo một hướng nhất quán, đủ lâu. Bánh đà thì rất nặng ở những vòng đầu tiên. Không có cách nào tránh được điều đó, và tôi nghĩ cũng không nên tránh. Nhưng nếu bạn đẩy đúng hướng, đủ lâu, sẽ đến một ngày bạn nhận ra mình không còn phải đẩy nữa mà chỉ cần giữ cho nó đừng lệch hướng. Tôi hy vọng những chiêm nghiệm về Master Flywheel trong bài viết này có thể là một góc nhìn tham khảo hữu ích, cho những ai đang xây dựng hệ thống bánh đà phát triển cho doanh nghiệp của mình, cho sự nghiệp và cho chính cuộc sống của mình nhé. Yeah, Keep Orbiting Forward vì điều này nhé, mọi người ơi!!